GIẢI TRÍ

Những vở kịch vẹn nguyên giá trị: 'Vũ Như Tô': Ai đốt Cửu Trùng đài?

NLĐ   30/12/2018 • 05:07

Trong lịch sử phát triển của sân khấu Việt Nam có đến hàng ngàn vở kịch ra đời mang nhiều giá trị khác nhau và nhiều sứ mệnh khác nhau. Có những vở diễn có tuổi thọ nhất định trong một giai đoạn cần thiết nhưng có những tác phẩm mang nhiều giá trị vượt thời gian.

'Vũ Như Tô' của Nguyễn Huy Tưởng dẫu ra đời từ những năm 40 của thế kỷ trước nhưng tới nay, nó vẫn còn nguyên giá trị

Năm trăm năm trước, anh thợ Vũ Như Tô tuân lệnh vua mà xây Cửu Trùng đài, một tòa lâu đài nguy nga tráng lệ mọc giữa Hoàng Thành Thăng Long mà nếu được hoàn thiện và tồn tại đến ngày nay, chắc chắn nó trở thành một công trình kiến trúc đáng để người Việt hiện đại nào dẫu chỉ vô ý ngước nhìn lên vẫn phải trầm trồ thán phục; mới biết vua Lê Tương Dực chịu hao tài tốn của của đất nước buổi ấy thế nào, chưa kể thời gian công sức bỏ ra, nhân lực tổn hao khôn xiết.

Chống lại vương quyền

Vua Lê Tương Dực khi làm chủ một vùng đồng bằng trù mật, thiếu vắng những ngọn núi cao nên dễ sinh cảm giác lúc nào mình cũng đang ở tầm thấp, cho nên cái khát vọng muốn vươn lên bao giờ cũng mạnh, đài cao thành quách nguy nga chỉ là cách vật chất hóa một niềm mơ ước được ngang tầm, chỉ tiếc ước mơ không cào bằng hiện thực, Lê Tương Dực cũng đâu sống để thấy lầu Cửu Trùng mà đã bị loạn thần sát hại. Vậy que diêm đầu tiên ném vào Cửu Trùng đài là do Tương Dực thắp.

Cảnh trong vở “Vũ Như Tô” do Nhà hát Tuổi Trẻ dàn dựng

Còn Vũ Như Tô. Nghệ thuật có đứng trên đời sống được không, khi Như Tô chỉ quyết một lòng phụng sự cái đẹp, muốn mượn quyền lực của vua để tạo ra một kiệt tác để đời, tham vọng của người nghệ sĩ không sai, bởi nghệ thuật sinh ra từ đó, chỉ ham muốn vượt lên những gì sẵn có, biết khác biệt và chấp nhận bản thân khác biệt với số đông và không được số đông thấu hiểu. Nhưng số đông vẫn là số đông, một khi số đông đã phán quyết anh sai thì anh cũng đành cam chịu. Như Tô bị giết, xác chết bị lăng nhục. Ngay từ đầu đã đi ngược lợi ích số đông, ấy là Như Tô đã tiếp tay đốt Cửu Trùng đài vậy.

TIN TÀI TRỢ

Sử sách ghi Nhân Dân là người phá hủy Cửu Trùng đài. Nhưng Nhân Dân là những ai, hay chỉ là một danh từ chung chỉ những người không tuổi không tên, mờ mờ nhân ảnh? Phải chịu đựng những hà khắc của vương quyền, và tuân mệnh dù sống kham khổ hay thậm chí là vong mạng. Nếu Nhân Dân ngày xưa không phá đài Cửu Trùng thì chắc hẳn giờ Việt Nam cũng có một tòa nhà trăm nóc để mà nở mặt nở mày. Nhưng Nhân Dân thiết thực lắm, Nhân Dân không cần sự phù phiếm, Nhân Dân chỉ cần ngày ba bữa cơm no áo ấm, tứ phương vô sự thái bình. Nhân Dân đốt Cửu Trùng là đốt đi một ước mơ vươn lên, một tham vọng nghệ thuật nhưng đồng thời cũng đốt lên một ngọn lửa soi tỏ các góc tối tăm của đất nước, soi tỏ những khuôn mặt người đứng lẫn khuất trong cái Nhân Dân toàn cục ấy, những con người không có tự sự, không có nhân diện, lịch sử chỉ ghi chung chung họ là Nhân Dân trùm lên tất cả.

Hóa giải mâu thuẫn

Trong vụ án đốt Cửu Trùng đài ngày đó có ba 'can phạm': Tương Dực, Như Tô và Nhân Dân, ba 'can phạm' vì những duyên cơ khác nhau mà tiếp sức nhau phá hủy Cửu Trùng đài, một công trình có thể rất đẹp, du khách ngày nay có thể phải bỏ tiền mua vé để chiêm ngưỡng nó, thế giới có thể công nhận nó là một trong những kỳ quan. Nhưng bao nhiêu cái có thể ấy đã không xảy ra vì đó là công trình được đặt nền móng của mâu thuẫn. Mâu thuẫn giữa khát vọng vươn lên với ước muốn bình yên. Mâu thuẫn giữa cố gắng của người nghệ sĩ với khả năng hữu hạn của đám đông. Đài ấy tất phải bị phá bỏ.

'Than ôi! Như Tô phải hay những kẻ giết Như Tô phải? Ta chẳng biết. Cầm bút chẳng qua cùng một bệnh với Đan Thiềm'.

Lời đề từ của vở 'Vũ Như Tô' trên là để Nguyễn Huy Tưởng giãi bày cho tình thế lưỡng nan của mình. Nhưng phải chăng trong cái bi kịch ấy Lê Tương Dực, Vũ Như Tô và Nhân Dân không thể điều hòa để xây dựng những điều tốt đẹp? Hay vì Như Tô và Tương Dực đã quên lời của Nguyễn Trãi từng thưa với vua Lê Thái Tông - tổ tiên của Tương Dực rằng: 'Hòa bình là gốc của nhạc, thanh âm là văn của nhạc. Dám mong bệ hạ rủ lòng yêu thương và chăm sóc muôn dân, khiến cho thôn cùng xóm vắng không có một tiếng hờn giận oán sầu, đó tức là giữ được cái gốc của nhạc vậy'. 

Kỳ tới: 'Hoa cúc xanh trên đầm lầy': Người và máy

Thành công vang dội trên sân khấu hôm nay

'Vũ Như Tô' - vở kịch đề tài lịch sử, nhằm nói lên nỗi oan khuất của Vũ Như Tô, vị kiến trúc sư của Cửu Trùng đài bị kết tội gian thần phản dân hại nước, được Nguyễn Huy Tưởng hoàn thành năm 1941, đăng trên tạp chí Tri Tân năm 1943 và được in thành sách năm 1946. Mãi đến năm 1995, vở kịch mới được Nhà hát Tuổi Trẻ dàn dựng trên sân khấu (đạo diễn: Phạm Thị Thành) để tham dự Hội diễn Sân khấu toàn quốc năm đó, vở diễn cùng đạo diễn và nhiều diễn viên trong vở diễn đoạt huy chương vàng. Theo ông Nguyễn Huy Thắng, con trai nhà văn Nguyễn Huy Tưởng, sau đó vở diễn này diễn một số buổi ở Nhà hát Tuổi Trẻ, cũng có đưa đi diễn mấy nơi theo lời mời. Khoảng năm 2007, vở diễn được đưa lên 'Sân khấu truyền hình' của VTV1, được nhiều người biết đến hơn.

Nhà phê bình sân khấu Nguyễn Văn Thành nhận xét: 'Vẫn trung thành với nguyên bản của Nguyễn Huy Tưởng nhưng vở diễn do Phạm Thị Thành dựng không tự bó hẹp làm nhiệm vụ minh họa - dịch chuyển từ câu - chữ của văn học sang hành động của các vai diễn hay hình ảnh của các lớp diễn và không khí bao trùm lên sự kiện mà hơn thế, vở diễn 'Vũ Như Tô' còn muốn đóng góp một tiếng nói vào việc lý giải hình tượng Vũ Như Tô bằng ngôn ngữ tổng hợp của sân khấu. Riêng nhân vật Vũ Như Tô, do nghệ sĩ Anh Tú thể hiện, đã trở thành hình tượng cao đẹp của một người nghệ sĩ đầy tài năng, mang hoài bão phi thường xây dựng cho đất nước một công trình kiến trúc đồ sộ tráng lệ có thể sống mãi với thời gian'.

Theo Huỳnh Trọng Khang/Người Lao động

Thích

MỚI NHẤT

goto top