THẾ GIỚI

Thời khắc quyết định lịch sử dân tộc người Kurd

ĐẤT VIỆT   10/10/2019 • 15:50

Bị Mỹ bỏ rơi là cơ hội tuyệt vời cho người Kurd tự nâng cao vị thế và chính nghĩa quốc gia là kim chỉ nam cho hành động của họ.

Việc Mỹ rút quân khỏi Syria để mặc Thổ Nhĩ Kỳ tấn công người Kurd, còn Nga thì 'toạ sơn quan Mỹ-Thổ diễn', đã đưa người Kurd - không chỉ ở Syria mà trên toàn Trung Đông - vào một thời khắc quyết định cho lịch sử của dân tộc mình.

Với những động thái của ba ông lớn Nga-Mỹ-Thổ trong ván cờ Syria hiện nay, người Kurd buộc phải có lựa chọn dứt khoát để vị thế của mình vẫn được xác lập, đồng thời bảo đảm dòng chảy của lịch sử dân tộc.

Theo giới phân tích, với những chuyển động trên bàn cờ chính trị Trung Đông, sau khi Mỹ 'rút khỏi Syria-đứng ngoài Iraq', người Kurd chỉ có 1 trong 2 lựa chọn cho số phận mình. Đó là, hoặc chính nghĩa quốc gia, hoặc vòng xoáy ngoại giao nước lớn.

Điền đó cũng đồng nghĩa vấn đề độc lập của người người Kurd trong một thể chế chính trị đại diện - nhà nước của riêng họ - chưa thể là lựa chọn, dù người Kurd đã tranh đấu hơn 100 năm cho quyền tự quyết dân tộc của họ. Tại sao vậy?

Người Kurd trước thời khắc quyết định lịch sử

Mưu đồ Mỹ giúp nâng cao địa vị cho người Kurd chỉ là để đưa tộc người này vào vòng xoáy của ngoại giao nước lớn

Xin sơ lược đôi dòng lịch sử. Khi Thế chiến I kết thúc, phe thắng trận là Anh-Pháp-Nga đã định hình lại bản đồ thế giới. Tại Trung Đông, Đế chế Ottoman bị đánh tan, tạo ra một bàn cờ chính trị mới, khởi nguồn cho dòng chảy lịch sử thời hiện đại.

Ngày 19/5/1916, đại diện Anh là Sir Mark Sykes cùng đại diện Pháp là Francois Georges Picot đã bí mật ký Thỏa thuận Sykes-Picot - phân chia vùng lãnh thổ Ả-rập vốn được cai trị bởi Đế chế Ottoman thành các vùng ảnh hưởng của Anh và Pháp.

Hoà trong dòng chảy đó của lịch sử, vị thế của tộc người Kurd - một tộc người sinh sống tại vùng đất do Đế chế Ottoman cai trị - cũng được xác lập như những tộc người khác tại Trung Đông.

Nhưng thay vì người Kurd được sống trong lãnh thổ Thổ Nhĩ Kỳ - thực thể kế thừa Đế chế Ottoman - thì Thoả thuận Sykes-Picot lại chia ly tộc người này, khi quyết định nơi sinh sống của người Kurd là ngã tư biên giới Iran-Iraq-Syria-Thổ Nhĩ Kỳ.

Khi bị chia ly thì địa vị chính trị của tộc người Kurd cũng không được xác lập tại các quốc gia là quê hương mới của họ và từ đó phong trào đấu tranh của người Kurd nhằm nâng cao địa vị cho mình đã diễn ra.

Tuy nhiên, vị thế của người Kurd tại Trung Đông không có gì thay đổi sau hơn 7 thập kỷ đấu tranh liên tục của tộc người này, cho đến trước khi Nghị quyết 688 của Hội Đồng Bảo An Liên Hợp Quốc được thông qua ngày 5/4/1991.

Nghị quyết 688 được thông qua sau khi cuộc Chiến tranh vùng Vịnh lần thứ nhất kết thúc, cho phép Mỹ lập vùng cấm bay tại miền bắc Iraq để bảo vệ người Kurd trước 'sự đàn áp của chính quyền Saddam Hussein'.

Việc Mỹ lập vùng cấm bay tại miền bắc Iraq đã tạo ra một cột mốc quan trọng trong lịch sử của tộc người Kurd, đó là cơ chế tự trị cho người Kurd tại Iraq đã được xác lập nhờ sự bảo trợ của Washington.

Năm 2003, sau khi chính quyền Saddam bị Mỹ lật đổ trong cuộc Chiến tranh vùng Vịnh lần thứ hai, địa vị của người Kurd được nâng lên một lần nữa, khi cơ cấu quyền lực mới của Iraq đảm bảo cho người Kurd nắm giữ định chế Nguyên thủ quốc gia.

Khu vực sinh sống của người Kurd tại Trung Đông

Kể từ khi địa vị chính trị của người Kurd ở Iraq được xác lập và nâng lên thì người Kurd ở các quốc gia khác cũng có những chuyển động chính trị đơn phương nhằm xác lập địa vị chính trị cho mình, đặc biệt là tại Syria và Thổ Nhĩ Kỳ.

Như vậy, cuộc đấu tranh giành quyền tự quyết dân tộc của người Kurd hơn 100 năm qua đã trở thành xu thế trong hiện tại và người Kurd đã chính thức có mặt trong bàn cờ chính trị Trung Đông, mà điều này hoàn toàn nhờ vào sự giúp sức của người Mỹ.

Tuy nhiên, khi Kurdistan tổ chức trưng cầu dân ý ngày 25/9/2017 với đa số người Kurd ủng hộ độc lập thì Mỹ lại tỏ ra lưỡng lự. Khi Baghdad quyết liệt huỷ bỏ kết quả trưng cầu độc lập của người Kurd thì Washington khoanh tay đứng nhìn.

Khi Erbil buộc phải hoà hợp với Baghdad trong một vị thế thấp hơn nhiều và tham gia vào cuộc tổng tuyển cử ngày 19/5/2018 thì Washington lại có tuyên bố đứng ngoài đời sống chính trị tại Iraq. Vấn đề độc lập của người Kurd bị Mỹ ngó lơ.

Ở Syria thì Mỹ thể hiện rõ 'đầu voi đuôi chuột' trong hỗ trợ để nâng cao vị thế cho người Kurd. Ngay từ trước khi can thiệp vào Syria với danh nghĩa tấn công IS, Mỹ đã kết nối và bảo trợ cho người Kurd.

Mỹ đã để người Kurd đứng ngoài tiến trình chính trị cho Syria, bao gồm cả cơ chế đàm phán của Hội nghị Quốc tế Geneva về Syria, nhưng Washington đứng sau các chuyển động chính trị đơn phương xác lập cơ chế tự trị của người Kurd ở Syria.

Tuy nhiên, khi Thổ Nhĩ Kỳ tấn công người Kurd vì cho rằng đó là cánh tay nối dài của PKK thì Mỹ lại đứng nhìn người Kurd ôm đầu máu.

Sự trở cờ của Mỹ đã khiến người Kurd trở thành đích ngắm của nhiều xạ thủ nhất trên chiến trường Syria.

Vì tin Washington mà người Kurd đã bỏ lỡ nhiều cơ hội có thể nâng cao vị thế cho mình, đặc biệt là từ chối tham gia Hội nghị Đối thoại Quốc gia theo sáng kiến của Tổng thống Putin, nên khi Mỹ vắng mặt ở Syria thì người Kurd cực kỳ bất lợi.

Với người Kurd ở Thổ Nhĩ Kỳ, Washington cũng gây nhiều thất vọng. Năm 2012, chính quyền Obama đã lên kế hoạch thanh tẩy cho PKK, loại khỏi danh sách các tổ chức khủng bố, nếu người Kurd tham gia cuộc chiến chống IS ở Syria, theo Reuters.

TIN TÀI TRỢ

Song Washington đã nuốt lời và để Ankara giã cho PKK nhiều đòn chí tử. Mỹ đã im lặng khi Erdogan tung hoành ngang dọc, thực hiện chiến dịch tìm và diệt PKK, từ Iraq tới Syria, khiến người Kurd ở Thổ Nhĩ Kỳ không thể cải thiện vị thế của mình.

Bị Mỹ bỏ rơi khi Thổ tấn công là cơ hội cho người Kurd

Như vậy, người Mỹ đã giúp xác lập và nâng cao địa vị cho người Kurd ở Trung Đông, nhưng vấn đề độc lập của tộc người này thì Washington luôn không thể hiện lập trường rõ ràng.

Điều đó được nhận diện là do Mỹ không thể hoá giải được tác hại của 'tiền lệ pháp Kosovo', nhưng phía sau chính là mưu đồ của Washington muốn đưa người Kurd vào vòng xoáy ngoại giao nước lớn, biến tộc người này thành công cụ lợi ích đổi trao.

Khi lợi ích mà Mỹ có được từ đối thủ lớn hơn lợi ích từ người Kurd trong một ván cờ, nước cờ nào đó thì Washington sẵn sàng hy sinh đồng minh. Việc 'từ bỏ Syria-đứng ngoài Iraq' hoàn toàn xuất phát từ lợi ích mà Mỹ có được trong các nước cờ.

Chính vì vậy, việc Mỹ không ngăn Thổ Nhĩ Kỳ tấn công người Kurd ở Syria chỉ là Mỹ bỏ rơi đồng minh trong cơn hoạn nạn, chứ Washington hoàn toàn không từ bỏ quân cờ chiến lược người Kurd trong bàn cờ chính trị Trung Đông.

Chính nghĩa quốc gia là hệ quy chiếu chuẩn xác nhất cho lựa chọn của người Kurd trong thời khắc lịch sử này

Theo giới phân tích, khi Mỹ 'đứng ngoài Iraq - từ bỏ Syria', bỏ mặc người Kurd nhận đòn trừng phạt của Baghdad và Ankara, Washington đã đưa quân cờ người Kurd từ vai chủ công sang vai dự bị cho một nước cờ mới trong tương lai.

Còn khi Nga chỉ 'toạ sơn quan Mỹ-Thổ diễn', thực ra Moscow đang hướng người Kurd vào chính nghĩa quốc gia, nghĩa là người Kurd sẽ là thành phần trong một thực thể thống nhất. Và đây là hệ quy chiếu chuẩn xác nhất cho lựa chọn của người Kurd.

Đặt kỳ vọng vào Washington, người Kurd đã phải thất vọng, thậm chí rơi vào tuyệt vọng. Song với Moscow, người Kurd có thể nâng cao địa vị của mình khi từ bỏ sự giúp đỡ của Mỹ, nhưng người Kurd phải thay đổi - từ nhận thức tới hành động.

Phải thấy rằng trong hơn 7 thập kỷ đấu tranh - cho đến trước khi được Mỹ giúp sức - người Kurd không thể thay đổi được vị thế của mình có nguyên nhân do tộc người này không có phương thức đấu tranh hợp lý và đặc biệt là bỏ lỡ nhiều cơ hội.

Tại Iraq, người Kurd đã thiếu sự đoàn kết, thậm chí tấn công nhau nên không thể tạo ra một lực lượng thống nhất, khiến cho Baghdad dễ dàng gạt bỏ yêu sách của tộc người này, đặt người Kurd ra ngoài vòng pháp luật, theo BBC.

Tại Thổ Nhĩ Kỳ, Đảng Công nhân người Kurd đã chọn phương thức đấu tranh cực đoan, trong đó ưu tiên sử dụng bạo lực, để cho Ankara - và cả quốc tế - liệt vào danh sách những tổ chức khủng bố, khiến cuộc đấu tranh không thể có kết quả.

Cơ chế đối thoại quốc gia của Tổng thống Putin đang là nền tảng giải quyết thế cờ tàn của Mỹ

Đặc biệt tại Syria, khi Tổng thống Assad bãi bỏ thiết quân luật, qua đó tạo ra bầu không khí chính trị cởi mở là cơ hội tốt nhất để người Kurd nâng cao địa vị cho mình, tiếc là người Kurd lại nghe theo 'tiếng gọi từ phương xa' nên nay rơi thế hiểm nguy.

Tuy nhiên, bị người Mỹ 'bỏ giữa chừng' lại là cơ hội tốt cho người Kurd. Bởi nếu song hành cùng người Mỹ thì người Kurd sẽ ngàn đời lệ thuộc, vòng xoáy ngoại giao nước lớn sẽ khiến tộc người này mãi quay cuồng giữa lợi ích của Mỹ với các đại cường.

Vấn đề đặt ra là sao người Do Thái có được một nhà nước riêng cho mình mà người Kurd lại không thể? Theo giới phân tích, có 3 nguyên nhân khiến việc thành lập nhà nước của người Do Thái thì khả thi, còn nhà nước của người Kurd thì khó khả thi.

Thứ nhất, tình hình thế giới đã có nhiều thay đổi mà việc cho ra đời một nghị quyết tương tự như Nghị quyết 181 của LHQ về việc thành lập Nhà nước Israel và Nhà nước Palsestine là khó có thể lặp lại vì gây ra nhiểu hệ luỵ lịch sử.

Thứ hai, việc thành lập nhà nước Israel xuất phát từ tranh chấp lãnh thổ giữa người Do Thái và người Palestine, cả hai dân tộc này khi đó không có thực thể chính trị đại diện. Người Kurd hiện này đều thuộc cơ chế của các thực thể chính trị đại diện.

Thứ ba, việc Mỹ độc quyền nâng cao địa cho người Kurd đã tạo ra hệ luỵ cho cả tộc người này lẫn thực thể chính trị đại diện cho họ, khiến cho việc thiết lập thực thể chính trị đại diện của riêng người Kurd sẽ tạo ra khủng hoảng khu vực và quốc tế.

Với thực tế như vậy, rõ ràng người Kurd hoà nhập với các thành phần khác trong các thực thể đại diện là khả thi nhất. Nghĩa là người Kurd cần hướng về chính nghĩa quốc gia và cũng là cách nâng cao vị thế cho họ tốt nhất, khi được hợp pháp hoá.

Thế mới thấy Tổng thống Putin đã quá chuẩn xác khi đưa ra sáng kiến tổ chức Hội nghị Đối thoại Quốc gia Syria, tạo ra cơ chế cho người Syria tự giải quyết vấn đề của mình - giải quyết xung đột và quyết định tương lai.

Dường như nhà lãnh đạo Nga đã thấy trước thế cờ tàn hiện nay của Mỹ xoay quanh quân cờ người Kurd, nên 'bỏ giỏ' cơ chế đối thoại quốc gia. Bởi hiện nay cơ chế này là nền tảng giải quyết vấn đề người Kurd không chỉ ở Syria, mà cả ở Thổ, Iraq.

Như vậy, bị Mỹ bỏ rơi là cơ hội tuyệt vời cho người Kurd có thể tự nâng cao vị thế cho mình, và chính nghĩa quốc gia là kim chỉ nam cho hành động của họ, nếu không muốn mãi quay cuồng với việc đổi trao lợi ích trong chính sách ngoại giao nước lớn của Mỹ.

Theo Ngọc Việt/Đất Việt

Thích

Tags: lịch sử | người Kurd | chính trị | tộc người | Quốc gia | nâng cao | xác lập | đại diện | Thổ Nhĩ Kỳ | đấu tranh

MỚI NHẤT

goto top